N\u00eb periudh\u00ebn shkurt \u2013 prill 2023, Instituti p\u00ebr Demokraci \u201cSocietas Civilis\u201d – Shkup, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Programit p\u00ebr Mb\u00ebshtetje Parlamentare (PPP), realizoi studim t\u00eb kombinuar me nj\u00eb anket\u00eb n\u00eb terren dhe n\u00ebnt\u00eb fokus grupe p\u00ebr t\u00eb hulumtuar m\u00eb mir\u00eb perceptimin publik t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb Kuvendit dhe partive politike, cil\u00ebsin\u00eb e jet\u00ebs, \u00e7\u00ebshtjet politike dhe besimin n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut.<\/p>\n
Anketa n\u00eb terren e kryer n\u00eb vitin 2023 tregon se perceptimi i qytetar\u00ebve p\u00ebr pun\u00ebn e Kuvendit n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi \u00ebsht\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me opinionin publik t\u00eb shprehur n\u00eb kat\u00ebr vitet e fundit. Q\u00ebndrime t\u00eb tilla jan\u00eb pothuajse t\u00eb pandryshuara n\u00eb lidhje me shumic\u00ebn e \u00e7\u00ebshtjeve n\u00eb fush\u00ebn e funksioneve t\u00eb Kuvendit, hapjes s\u00eb tij ndaj publikut, pun\u00ebs s\u00eb deputet\u00ebve dhe reformave parlamentare. N\u00eb shkall\u00ebn 1 – m\u00eb keq, deri n\u00eb 5 – m\u00eb mir\u00eb, n\u00eb vitin 2023 qytetar\u00ebt e vler\u00ebsuan pun\u00ebn e Kuvendit me not\u00ebn mesatare 2,2 dhe sh\u00ebnon nj\u00eb r\u00ebnie t\u00eb leht\u00eb n\u00eb shkall\u00ebn, krahasuar me kat\u00ebr vitet e fundit.<\/p>\n
INFORMIMI P\u00cbR PUN\u00cbN E KUVENDIT<\/p>\n
Pjesa mbizot\u00ebruese e qytetar\u00ebve besojn\u00eb se Kuvendi ka rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb jet\u00ebn politike t\u00eb vendit, por m\u00eb shum\u00eb se gjysma e t\u00eb anketuarve nuk jan\u00eb t\u00eb njohur me at\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb punuar n\u00eb Kuvend gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb kaluar. Si m\u00eb karakteristike p\u00ebr pun\u00ebn e k\u00ebsaj p\u00ebrb\u00ebrjeje parlamentare, shumica e qytetar\u00ebve t\u00eb anketuar ve\u00e7uan Propozim – ligjin p\u00ebr ndryshimin dhe plot\u00ebsimin e Ligjit p\u00ebr pag\u00ebn minimale dhe informacion p\u00ebr p\u00ebrmbajtjen e Propozim Korniz\u00ebs negociuese p\u00ebr negociatat aderuese t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut me Bashkimin Evropian, t\u00eb propozuar nga kryesimi i Franc\u00ebs me K\u00ebshillin e Bashkimit Evropian, m\u00eb 30 qershor 2022. Televizioni mbetet kanali m\u00eb i popullarizuar p\u00ebr informimin e qytetar\u00ebve kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr pun\u00ebn e Kuvendit, nd\u00ebrsa kanali i Kuvendit dhe ueb- faqja e Kuvendit, si mjete zyrtare p\u00ebr informimin e Kuvendit, mbeten pak t\u00eb p\u00ebrdorura.<\/p>\n
KONTROLLI DHE MBIK\u00cbQYRJA E KUVENDIT MBI PUSHTETIN EKZEKUTIV<\/p>\n
Perceptimi i shumic\u00ebs s\u00eb qytetar\u00ebve \u00ebsht\u00eb se Kuvendi nuk e p\u00ebrdor plot\u00ebsisht kompetenc\u00ebn e tij kushtetuese p\u00ebr t\u00eb kontrolluar Qeverin\u00eb, p\u00ebrkat\u00ebsisht 27% e t\u00eb anketuarve besojn\u00eb se Qeveria ka kontroll t\u00eb plot\u00eb mbi Kuvendin. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, gati gjysma (46%) e t\u00eb anketuarve besojn\u00eb se Kuvendi rrit korrupsionin, n\u00eb vend t\u00eb efektit t\u00eb kund\u00ebrt. Duke pasur parasysh pyetjet e deputet\u00ebve si nj\u00eb nga mjetet e Kuvendit p\u00ebr mbik\u00ebqyrjen mbi pushtetin ekzekutiv, pik\u00ebpamjet e qytetar\u00ebve jan\u00eb t\u00eb ndara n\u00ebse ato p\u00ebrdoren n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebrkat\u00ebse, apo sh\u00ebrbejn\u00eb p\u00ebr kritik\u00eb ose reklamim.<\/p>\n
FUNKSIONET E KUVENDIT<\/p>\n
Edhe pse shumica e qytetar\u00ebve kan\u00eb perceptim se deputet\u00ebt kan\u00eb ndikim mbi cil\u00ebsin\u00eb e ligjeve, p\u00ebrs\u00ebri ata nuk jan\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqur me cil\u00ebsin\u00eb e tyre dhe mendojn\u00eb se ato ndryshohen shpesh. Miratimi i ligjeve sa m\u00eb cil\u00ebsore, mbik\u00ebqyrja e shpenzimeve buxhetore dhe kujdesi p\u00ebr zbatimin e ligjeve dhe politikave, jan\u00eb theksuar si funksionet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb Kuvendit nga shumica e qytetar\u00ebve. Megjithat\u00eb, ekzekutimi i tyre nga Kuvendi vler\u00ebsohet si i pak\u00ebnaqsh\u00ebm nga shumica e qytetar\u00ebve.<\/p>\n
PUBLIKU N\u00cb PUN\u00cbN E KUVENDIT<\/p>\n
Lidhur me hapjen e Kuvendit p\u00ebr publikun, shumica e t\u00eb anketuarve besojn\u00eb se Kuvendi \u00ebsht\u00eb plot\u00ebsisht ose pjes\u00ebrisht i mbyllur p\u00ebr publikun, dhe deputet\u00ebt nuk marrin parasysh v\u00ebrejtjet e publikut gjat\u00eb hartimit t\u00eb ligjeve. Shumica e qytetar\u00ebve gjithashtu mendojn\u00eb se deputet\u00ebt nga nj\u00ebsit\u00eb e tyre zgjedhore nuk jan\u00eb n\u00eb dispozicion p\u00ebr takime me qytetar\u00ebt dhe nuk i informojn\u00eb mjaftuesh\u00ebm qytetar\u00ebt p\u00ebr pun\u00ebn e tyre, nd\u00ebrsa nuk jan\u00eb t\u00eb njohur as me zyrat e deputet\u00ebve. Qytetar\u00ebt gjithashtu v\u00ebrejn\u00eb se deputet\u00ebt nuk adresojn\u00eb mjaftuesh\u00ebm problemet e komunave dhe bashk\u00ebsive lokale. P\u00ebr dallim nga viti i kaluar, qytetar\u00ebt jan\u00eb m\u00eb pak t\u00eb njohur se cil\u00ebt jan\u00eb deputet\u00ebt nga nj\u00ebsit\u00eb e tyre zgjedhore. Pjesa mbizot\u00ebruese e qytetar\u00ebve deklaroi se ata nuk ishin informuar se si mund t\u00eb merrnin pjes\u00eb n\u00eb pun\u00ebn e Kuvendit, gj\u00eb q\u00eb rezultoi me faktin se num\u00ebr duksh\u00ebm i vog\u00ebl i t\u00eb anketuarve u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb merrnin pjes\u00eb n\u00eb pun\u00ebn e Kuvendit.<\/p>\n
K\u00cb P\u00cbRFAQ\u00cbSOJN\u00cb DEPUTET\u00cbT N\u00cb KUVEND<\/p>\n
T\u00eb anketuarit jan\u00eb relativisht t\u00eb ndar\u00eb rreth p\u00ebrshtypjes se n\u00eb \u00e7far\u00eb mase deputet\u00ebt p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb interesat e qytetar\u00ebve n\u00eb Kuvend. Nga ana tjet\u00ebr, shumica e tyre besojn\u00eb se deputet\u00ebt gjithmon\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb interesat e tyre personale, interesat e partive politike, si dhe biznes interesat. Pjesa dominuese e qytetar\u00ebve t\u00eb anketuar gjithashtu mendojn\u00eb se deputet\u00ebt n\u00eb nj\u00eb far\u00eb mase jan\u00eb t\u00eb varur nga vullneti i lider\u00ebve t\u00eb partive politike nga t\u00eb cilat vijn\u00eb.<\/p>\n
DEBATI PARLAMENTAR<\/p>\n
Perceptimi i shumic\u00ebs s\u00eb qytetar\u00ebve \u00ebsht\u00eb se shumica e deputet\u00ebve nuk jan\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb marrin vendime n\u00eb em\u00ebr t\u00eb qytetar\u00ebve. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, gjysma mendojn\u00eb se fjalimet e deputet\u00ebve jan\u00eb t\u00eb argumentuara pak ose aspak t\u00eb argumentuara. Qytetar\u00ebt e anketuar, gjithashtu, besojn\u00eb se shoqatat e qytetar\u00ebve duhet t\u00eb mund\u00ebsohen t\u00eb p\u00ebrfshihen m\u00eb shum\u00eb n\u00eb pun\u00ebn e Kuvendit. Sa i p\u00ebrket marr\u00ebdh\u00ebnies mes deputet\u00ebve, shumica e qytetar\u00ebve e cil\u00ebsuan at\u00eb si armiq\u00ebsore dhe konkurruese. Po ashtu, qytetar\u00ebt kan\u00eb p\u00ebrshtypjen se deputet\u00ebt n\u00eb seanca shpesh ose gjithmon\u00eb p\u00ebrdorin nj\u00eb fjalim me t\u00eb cilin n\u00ebn\u00e7mojn\u00eb dhe degradojn\u00eb koleg\u00ebt e tyre nga partit\u00eb tjera politike. N\u00eb drejtim t\u00eb asaj se sa secila prej partive parlamentare kontribuon drejt pun\u00ebs m\u00eb cil\u00ebsore t\u00eb Kuvendit, perceptimi i qytetar\u00ebve \u00ebsht\u00eb negativ (nuk kontribuon plot\u00ebsisht ose pjes\u00ebrisht) n\u00eb lidhje me t\u00eb gjitha koalicionet dhe partit\u00eb.<\/p>\n
REFORMA<\/p>\n
P\u00ebr sa i p\u00ebrket proceseve reformuese n\u00eb vend, qytetar\u00ebt jan\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsisht t\u00eb ndar\u00eb n\u00eb p\u00ebrshtypjen e gatishm\u00ebris\u00eb s\u00eb Kuvendit p\u00ebr t\u00eb zbatuar reforma q\u00eb do t\u00eb normalizojn\u00eb situat\u00ebn politike. Shumica e qytetar\u00ebve nuk mb\u00ebshtesin bojkotin e pun\u00ebs s\u00eb Kuvendit ose zvarritjen dhe prolongimin e debatit n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb asnj\u00eb ligj ose vendim t\u00eb mos miratohet si m\u00ebnyra korrekte p\u00ebr shprehjen e pik\u00ebpamjeve politike n\u00eb pun\u00ebn e Kuvendit. Qytetar\u00ebt pajtohen q\u00eb krizat politike duhet t\u00eb zgjidhen n\u00eb Kuvend, n\u00eb vend t\u00eb takimeve t\u00eb mbyllura midis lider\u00ebve t\u00eb partive politike. Ekziston konfuzion i p\u00ebrgjithsh\u00ebm midis t\u00eb anketuarve n\u00eb lidhje me p\u00ebrfitimet nga reforme zgjedhore, si vendosja e listave t\u00eb hapura ose nj\u00eb nj\u00ebsi e vetme zgjedhore. Shumica e t\u00eb anketuarve besojn\u00eb se ndryshimi i modelit zgjedhor do t\u00eb rezultoj\u00eb n\u00eb reduktimin e var\u00ebsis\u00eb s\u00eb deputet\u00ebve nga lider\u00ebt e partive. T\u00eb anketuarit nuk identifikuan grup dominues t\u00eb margjinalizuar, interesat e t\u00eb cilit m\u00eb shum\u00eb i p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb deputet\u00ebt.<\/p>\n
KONTEKSTI POLITIK I HULUMTIMIT<\/p>\n
Dominon numri i qytetar\u00ebve q\u00eb mendojn\u00eb se jeta n\u00eb vend po shkon n\u00eb drejtim t\u00eb gabuar krahasuar me ata q\u00eb mendojn\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn. Optimist\u00ebt m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj jan\u00eb banor\u00ebt e rajonit jugper\u00ebndimor, ku m\u00eb shum\u00eb se gjysma u p\u00ebrgjigj\u00ebn se jeta po l\u00ebviz n\u00eb drejtimin e duhur. Shumica e p\u00ebrgjigjeve negative, p\u00ebrkat\u00ebsisht, se jeta po l\u00ebviz n\u00eb drejtim t\u00eb gabuar u dhan\u00eb nga banor\u00ebt e Rajonit t\u00eb Vardarit, Rajonit Juglindor, Pellagonis\u00eb, Pollogut dhe Rajonit Verilindor. N\u00eb shkall\u00ebn nga 1 – m\u00eb e ul\u00ebta, n\u00eb 10 – m\u00eb e larta, qytetar\u00ebt me not\u00ebn m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb besimit e kan\u00eb vler\u00ebsuar Presidentin e vendit – 3.6, pasuar nga Kuvendi me 3.4 dhe Qeverin\u00eb me 3.3. Vler\u00ebsimi m\u00eb i ul\u00ebt i besimit iu dha gjyq\u00ebsorit me 2.7.<\/p>\n