Funksionimi i papenguar i partive politike n\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb demokratike kusht\u00ebzohet nga mjetet financiare. P\u00ebr veprimin e papenguar dhe realizimin e q\u00ebllimit t\u00eb tyre themelor \u2013 marrjen e pushtetit, qeverisjen e shtetit dhe zbatimin e politikave t\u00eb tyre – nevojiten mjete financiare. Legjislacioni komb\u00ebtar rregullon financimin e partive dhe modelet e financimit ndryshojn\u00eb nga vendi n\u00eb vend dhe kusht\u00ebzohen nga tiparet shoq\u00ebrore dhe ekonomike, si dhe nga tradita demokratike e vendit. Ekzistojn\u00eb kryesisht tre modele t\u00eb sigurimit t\u00eb financave p\u00ebr partit\u00eb politike: financimi privat, publik dhe kombinimi i t\u00eb dy modeleve (burimet private dhe publike).<\/p>\n
Financimi privat \u00ebsht\u00eb lidhja e partis\u00eb me qytetar\u00ebt q\u00eb ofrojn\u00eb mjetet. Mjetet private merren n\u00ebp\u00ebrmjet: an\u00ebtar\u00ebsis\u00eb, donacioneve dhe aktiviteteve ekonomike (n\u00eb raste t\u00eb caktu ara). An\u00ebtar\u00ebsia si nj\u00eb nga burimet kryesore t\u00eb financimit t\u00eb partis\u00eb, e cila forcon marr\u00ebdh\u00ebniet e partis\u00eb politike me an\u00ebtar\u00ebt e saj. Donacionet nga personat privat\u00eb dhe juridik\u00eb jan\u00eb m\u00ebnyra e dyt\u00eb e financimit privat dhe \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb p\u00ebrcaktohet se kush \u00ebsht\u00eb donatori dhe p\u00ebr \u00e7far\u00eb p\u00ebrdoren parat\u00eb. Donacione t\u00eb tilla financiare ndikojn\u00eb seriozisht n\u00eb besimin e publikut dhe rrezikun e ndikimit t\u00eb donator\u00ebve n\u00eb vendimet e partis\u00eb. N\u00eb disa vende, partit\u00eb mund t\u00eb angazhohen n\u00eb aktivitete ekonomike, t\u00eb tilla si shitja ose dh\u00ebnia me qira e pron\u00ebs s\u00eb tyre.<\/p>\n
Financimi i partive me fonde publike \u00ebsht\u00eb praktik\u00eb n\u00eb shum\u00eb vende. Kjo p\u00ebr shkak t\u00eb faktit se partit\u00eb jan\u00eb t\u00eb nevojshme p\u00ebr procesin zgjedhor dhe demokratik n\u00eb vend dhe synon t\u00eb mbuloj\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb kostove t\u00eb partive politike dhe t\u00eb ul\u00eb presionin nga interesat e donator\u00ebve t\u00eb m\u00ebdhenj. Financat publike jan\u00eb direkte ose indirekte. Financat direkte jan\u00eb fonde t\u00eb cilat u paguhen partive politike pas plot\u00ebsimit t\u00eb kushteve dhe kritereve t\u00eb caktuara nga shteti. Financimi indirekt b\u00ebhet p\u00ebrmes nj\u00eb s\u00ebr\u00eb p\u00ebrfitimesh t\u00eb cilat partit\u00eb politike dhe kandidat\u00ebt i marrin nga shteti. Kryesisht, ekzistojn\u00eb tre modele p\u00ebr shp\u00ebrndarjen e financave t\u00eb buxhetit publik p\u00ebr partit\u00eb:<\/p>\n
Mjetet publike t\u00eb marra nga partit\u00eb zakonisht jan\u00eb t\u00eb destinuara p\u00ebr fushat\u00ebn zgjedhore, p\u00ebr p\u00ebrkrahjen e aktiviteteve t\u00eb rregullta partiake ose p\u00ebr realizimin e q\u00ebllimeve partiake – bazuar n\u00eb parimet e tyre ideologjike. Megjithat\u00eb, n\u00eb disa vende, financimi shtet\u00ebror synon gjithashtu t\u00eb demokratizoj\u00eb partit\u00eb, duke synuar t\u00eb siguroj\u00eb p\u00ebrfshirjen n\u00eb pun\u00ebn e tyre t\u00eb grupeve t\u00eb n\u00ebnp\u00ebrfaq\u00ebsuara ose t\u00eb margjinalizuara. Partit\u00eb zakonisht i kushtojn\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb kapaciteteve dhe burimeve t\u00eb tyre zhvillimit dhe promovimit t\u00eb t\u00eb rinjve dhe grave dhe zhvillimit t\u00eb qendrave hulumtuese dhe shkencore, si dhe edukimit t\u00eb an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb brendsh\u00ebm.<\/p>\n
Financimi i kombinuar i partive politike – nga financat publike dhe private – \u00ebsht\u00eb i zakonsh\u00ebm n\u00eb vendet e Bashkimit Evropian. Balanca nd\u00ebrmjet financimit publik dhe atij privat redukton kusht\u00ebzimin e partive nga nj\u00eb burim i vet\u00ebm financimi.<\/p>\n
Lexoni analiz\u00ebn k\u00ebtu:<\/p>\n